Nobel 2009 bớt "hàn lâm"...

 - Kinh tế là một ngành hết sức biệt lập và bị chi phối bởi quan điểm nền kinh tế thị trường phải tự điều tiết và luôn phải thể hiện năng suất cao. Chính những tư tưởng đó đã làm chệch hướng suy nghĩ của chúng ta về các giải Nobel 2009, đặc biệt giải Kinh tế năm nay, Robert Shiller, kinh tế gia của ĐH Yale, Mỹ, nói.

Ông Shiller nhận định, giải Kinh tế năm nay chứng minh sự "xâm lấn" của khoa học xã hội vào nền kinh tế như thế nào. Việc chọn 2 nhà khoa học xã hội: Bà Elinor Ostrom (1933, Mỹ) và ông Oliver E. Williamson (1932, Mỹ) cho 2 lý thuyết mang đậm chất thực nghiệm hơn tính hàn lâm.

Dự đoán trật lất!

Hãng tin Thomson Reuters, hàng năm nổi tiếng về những dự đoán các giải hàn lâm Nobel, đã bị "thua đậm" năm nay. Mở màn, Thomson Reuters đoán như thần giải Y học thuộc về 3 nhà khoa học nghiên cứu nhiễm sắc thể: bà Elizabeth Helen Blackburn (1948, Mỹ); bà Carol W.Greider (1961, Mỹ); và ông Jack W. Szostak (1952, Mỹ).

Bà Elizabeth Helen Blackburn đoạt giải Y học năm 2009. (Ảnh: NYT)

Tuy nhiên, Thomson Reuters đã thất bại khi đưa ra 7 ứng viên cho giải Vật lý trong ngày hôm sau. Trong đó, sáng giá nhất là ông Yakir Aharonov (1932, Israel) chuyên về các hiệu ứng trong vật lý lượng tử. Hiệu ứng AB (viết tắt cho tên ông Aharonov và Bohm) vào năm 1959 là công trình được ứng dụng nhiều nhất cho đến hôm nay. Các forum về vật lý trên thế giới cũng đồn đoán, giải thưởng năm nay khó mà thoát khỏi dự đoán của Thomson Reuters.

Forum Vật lý Việt Nam còn táo bạo đưa ra nhận định: giải năm nay ưu tiên cho các "cụ" trên 70. Còn rất nhiều công trình xuất sắc vẫn chưa trao giải kịp. Vì thế không có "cửa" cho các nhà khoa học trẻ. Ông Aharonov (77 tuổi) giật giải là cái chắc!

Cuối cùng, Viện Hàn lâm Thụy Điển đã chọn ông Charles K. Kao (1933, người Mỹ gốc Trung Quốc), cha đẻ của sợi cáp quang; Willard S. Boyle (1924, Mỹ) và George Elwood Smith (1930, Mỹ), tác giả của sáng chế chiếc cảm biến quang học máy ảnh kỹ thuật số (CCD).

Giới thạo tin đã nhanh chóng nhận định, giải Hàn lâm Nobel đã "bớt" hàn lâm khi đã quyết định trao giải cho vật lý ứng dụng thay vì theo truyền thống tôn vinh vật lý lý thuyết. Những hãng tin lớn như Thomson Reuters hay Ladbrokes đã thay đổi quan điểm truyền thống, lập tức chọn theo hướng thực dụng hơn.

Họ đặt cược cao vào giải Hóa học cho ông Michael Grätzel (1944, Thụy Điển), người chế tạo ra pin mặt trời thế hệ mới và bà Jacqueline Barton (1952, Mỹ), người nghiên cứu về cách kiểm tra các khiếm khuyết của gen.

Nhưng Viện Karolinska lại chọn 3 tác giả nghiên cứu về ribosome: Ông Venkatraman Ramakrishnan (1952, người Mỹ gốc Ấn); ông Thomas A. Steitz (1940, Mỹ) và bà Ada E. Yonath (1939, Israel). Ribosome được ví như nhà máy sản xuất protein cho trong nội tại tế bào, ở mức nguyên tử, cũng là nơi để nghiên cứu ra các loại kháng sinh mới cho cơ thể.

Người Mỹ thắng giải nhiều quá!

Hai giải thường gây tranh cãi nhiều nhất vẫn là giải Văn chương và Hòa bình từ lâu vẫn bị phê phán "nhuốm màu" chính trị.

Nhà văn nữ người Đức gốc Rumani, Herta Mueller (1953) nhận giải cho tập truyện ngắn đầu tay "Niederungen" (có tựa đề tiếng Anh "Nadirs", tạm dịch Bĩ Cực). Cuốn sách xuất bản bằng tiếng Đức năm 1982 bị chính quyền đương thời Rumani kiểm duyệt gắt gao. Tuy nhiên, 2 năm sau, phiên bản đầy đủ đã được xuất bản tại Đức.

Bà Herta Mueller đoạt giải Nobel Văn chương năm 2009. Ảnh chụp năm 1990 tại Berlin. (AFP)

Giải Nobel Hòa bình năm nay, ở một khía cạnh nào đó, cũng không làm ai "nhăn mặt" khi TT Mỹ đương nhiệm Barrack Obama được chọn. Đơn giản vì người nhận giải không phải là một gương mặt có "cộm cán" chống đối chính quyền như bà Ang San Suu Kyi của Miến Điện (nhận giải năm 1991) hay một người lưu vong như Đức Lai Lạt Ma (Dalai Lama, Tây Tạng, nhận giải năm 1989).

Người Anh tỏ ra thất vọng nhiều nhất khi không nhiều nghiên cứu khoa học của nước Anh được nhận giải Nobel trong những năm gần đây. Trong khi 11 người Mỹ đã được vinh danh tại Nobel 2009.

Bà Elinor Ostrom là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử nhận giải Kinh tế. (Ảnh: AP)

Năm 2009, có tất cả 5 người phụ nữ nhận giải Nobel. Trong đó, bà Elinor Ostrom là người phụ nữ đầu tiên trong lịch sử nhận giải Kinh tế. Tuy không phải là người đầu tiên, nhưng bà Ada E. Yonath (Israel) cũng đánh dấu sự trở lại của giới nữ trong lãnh vực hóa học sau 45 năm kể từ khi bà Dorothy Crowfoot Hodgkin của Anh quốc nhận giải này từ năm 1964.

• Doanh Anh (tổng hợp)